FonoLog is hét programma voor de fonologische therapie

Ontwikkeld door Willy Dijkstra-Buitendijk en Lenie van den Engel-Hoek, logopedisten met een jarenlange ervaring in het behandelen van kinderen met fonologische problemen.
FonoLog is gebaseerd op een combinatie van de cyclische aanpak van Hodson en Paden, PACT en Metaphon. Daarmee is FonoLog een eclectisch programma.

Het programma bestaat uit verschillende delen: FonoLog Start en 4 delen FonoLog. In deze vier delen van FonoLog komen alle fonologische vereenvoudigingsprocessen aan bod, waarbij veel plaats is ingeruimd voor (meta)fonologische kennis en bewustzijn.

FonoLog Start

Om de fonologische kennis voor kinderen in eenvoudige taal te vertalen en in de therapie te kunnen gebruiken zijn de Dino- en Hippokaartjes ontwikkeld. Deze kaartjes (voor alle processen) en de bijbehorende oefeningen zijn opgenomen in FonoLog Start. Het gebruik van klankeigenschappen staat centraal: een klank is bijvoorbeeld lang of kort. Fonetische informatie is belangrijk voor het kind bij het gaan ontdekken van de ‘andere productie’ dan die van zijn omgeving, waardoor er betekenisverschil is (fonologisch): kas betekent iets anders dan tas. Op de kaartjes wordt de plaats of wijze uitgebeeld van een foneem of klank. De naam kan verwijzen naar de plaats van articulatie (voor of achter), de manier van articulatie (lang of kort) of het gebruik van stem (hard of zacht). Zo kan het kind contrasten ontdekken. Deze kennis wordt meegenomen in de fonologische behandeling met behulp van FonoLog. In elk onderdeel worden de kaartjes als (visuele) ondersteuning gebruikt.

De logopedist gaat samen met het kind de begrippen rond de klank- en structuureigenschappen (zoals medeklinkerclusters) ontdekken. Dat gebeurt spelenderwijs en met veel beurtgedrag. Voor alle begrippen zijn oefenbladen opgenomen. De begrippen hebben een belangrijke ondersteunende rol tijdens de gehele behandeling.

De 4 delen FonoLog

In de 4 delen is er veel aandacht voor auditieve input en het oefenen van goed te produceren woorden, zoveel mogelijk in spelvorm of tijdens (dagelijkse) handelingen. Het programma is gerangschikt is aan de hand van fonologische vereenvoudigingsprocessen. In deel 1 zijn de processen backing, fronting en clusterreductie van de /s-/ opgenomen. In deel 2 komen de vereenvoudigingsprocessen finale en initiale consonantdeletie, gliding en initiale clusterreductie van de andere clusters aan bod. In deel 3 zijn stopping, h-satie en dentalisatie opgenomen. Deel 4 bestaat uit 4 aparte delen (uitgegeven in PDF-vorm) voor de minder vaak voorkomende processen (a) voicing en devoicing, (b) nasalisatie en denasalisatie, (c) lateralisatie en (d) klinkervervorming. Voor dit laatste deel zijn aparte klinker- referentiekaartjes ontwikkeld, die de fonetische kenmerken van klinkers, met fonetisch-linguïstische aspecten weergeven.

 Alle delen hebben dezelfde opbouw. Na de introductie van de referentiekaartjes wordt gestart met Auditieve input met goede woordvormen met de ‘Luister Goed’ oefeningen, gevolgd door de ‘Het moet anders oefeningen’. Deze oefeningen zijn een metafonologische techniek die logopedist en ouders de kans geeft om met het kind in eenvoudige woorden te spreken over correcties. Aan de hand van eenvoudige zinnen wordt de ‘foute’ productie aangeboden en laat men zien hoe het anders kan. ‘Oefen Doe woorden’ en ‘Oefenwoorden’ worden vervolgens gebruikt om goede producties van woorden te herhalen. Tot slot worden ‘Minimale paren’ op verschillende manieren aangeboden. Ze doen een beroep op alles wat in de vorige stappen is geleerd.

 Een belangrijk onderdeel is het betrekken van ouders bij de therapie. Voor ouders is daarom in FonoLog uitleg opgenomen over de methode. Ook zijn er PDF-bestanden beschikbaar op deze site waarin voor ouders het schema van Levelt wordt uitgelegd en dat door de logopedist ingevuld kan worden voor dat ene specifieke kind.

FonoLog Minimale Paren Spellen

De FonoLog minimale paren spellen zijn onderdeel van FonoLog en worden gebruikt om in spelvorm de minimale paren te oefenen. Ze bestaan uit Het Lottospel, het Racespel, het Geheimspel en het Ganzenbordspel. De spellen worden in de vorm van een PDF op de website gratis aangeboden, als men werkt met FonoLog. Een handleiding voor logopedist en ouders is bijgevoegd.

Meer informatie

In het boek Articulatie (3e druk 2025) is een uitgebreide beschrijving van het programma opgenomen in combinatie met verschillende spelvormen. Daarnaast worden op Youtube/Logopediemateriaal meerdere video’s aangeboden over de onderdelen en de verschillende mappen.

Alle delen van FonoLog en het boek Articulatie zijn te bestellen via deze website.